Dziedziczenie ustawowe i testamentowe – jakie są zasady dziedziczenia?

Z chwilą śmierci spadkodawcy, najbliżsi stoją przed koniecznością podjęcia szeregu czynności mających na celu uregulowanie sytuacji prawnej dotyczącej między innymi majątku spadkodawcy. Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, zaś powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

Warto podkreślić, iż prawo spadkowe przewiduje dwa rodzaje dziedziczenia, a mianowicie dziedziczenie ustawowe i dziedziczenie testamentowe. Postanowienia testamentowe mają pierwszeństwo przed postanowieniami ustawowymi. Testament to dokument, który zawiera ostatnią wolę spadkodawcy co do podziału jego majątku. Pozostawiając testament spadkodawca może dokonać modyfikacji ustawowej kolejności dziedziczenia.

Czy spadkodawca może swobodnie rozporządzić swoim majątkiem?

Sporządzenie przez spadkodawcę testamentu daje mu możliwość rozporządzenia swoim majątkiem według własnego uznania. W przeciwieństwie do dziedziczenia na podstawie ustawy, gdzie krąg spadkobierców wynika wprost z przepisów, w przypadku testamentu to spadkodawca ma pełną swobodę w rozporządzeniu swoim majątkiem. Jednak nawet w przypadku rozporządzenia przez spadkodawcę swoim majątkiem w zapisie testamentowym, osoby bliskie mogą ubiegać się o zachowek, jeśli zostali pominięci w testamencie. Uprawnionymi do zachowku są zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy.

Przepisy ustawy przewidują dwie formy testamentu, a mianowicie formę zwykłą – testament własnoręczny (holograficzny), notarialny i urzędowy (alograficzny), oraz formę szczególną – testament ustny, podróżny i wojskowy.

Kto może być spadkobiercą?

Prawo do dziedziczenia zarówno na podstawie testamentu jak i w oparciu o przepisy ustawy mają osoby fizyczne żyjące w chwili otwarcia spadku, dzieci poczęte pod warunkiem, że urodzą się żywe, osoby prawne, jeśli istniały w chwili śmierci spadkodawcy, a także fundacja lub fundacja rodzinna, ustanowione w testamencie przez spadkodawcę, jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu dwóch lat od ogłoszenia testamentu.

Dziedziczenie na podstawie przepisów ustawy ma natomiast miejsce, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu, bądź gdy osoby wskazane w testamencie nie mogą lub nie chcą dziedziczyć majątku po spadkodawcy. Do spadkobierców ustawowych należą: małżonek, zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa spadkodawcy, dziadkowie, pasierbowie, gmina oraz Skarb Państwa. Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują pięć grup spadkobierców ustawowych.

Co ważne, niezależnie czy spadkodawca pozostawił testament, czy też dziedziczenie odbywa się na podstawie przepisów ustawy, spadkobiercy, by potwierdzić formalnie prawa do nabytego spadku winni przeprowadzić postępowanie spadkowe. Postępowanie spadkowe może się odbyć w formie notarialnej albo poprzez stwierdzenie przez sąd nabycia spadku w drodze postanowienia.