Zachowek – czym jest i komu przysługuje?

Zachowek to instytucja uregulowana w przepisach Kodeksu cywilnego, która towarzyszy dziedziczeniu na podstawie testamentu. Sporządzenie przez spadkodawcę testamentu daje mu możliwość rozporządzenia swoim majątkiem według własnego uznania. Spadkodawca ma pełną swobodę w wyborze spadkobierców, co oznacza, że najbliżsi członkowie rodziny mogą zostać pominięci przez spadkodawcę w testamencie. Celem zachowku jest umożliwienie pominiętym w zapisach testamentowych spadkobiercom uzyskania pewnej części masy spadkowej.

Komu przysługuje prawo do wystąpienia o zachowek i w jakiej wysokości?

Uprawnionymi do zachowku są zstępni spadkodawcy, małżonek spadkodawcy oraz jego rodzie, którzy byliby powołani do spadku z ustawy.

Spadkodawca może poprzez dokonanie zapisu w testamencie całkowicie pozbawić zachowku osobę uprawnioną, między innymi poprzez wydziedziczenie. Jest to możliwe wówczas, gdy osoba ta uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych, uporczywie i wbrew woli spadkodawcy narusza zasady współżycia społecznego lub dopuściła się względem spadkodawcy przestępstwa przeciwko życiu, zdrowi, wolności, czci. Wydziedziczenie jest skuteczne tylko wtedy, gdy zostało wyraźnie wskazane w testamencie wraz z uzasadnieniem.

Zarówno zstępni jak i małżonek lub rodzice spadkodawcy mogą domagać się udziałów spadkowych w wysokości 1/2 wartości majątku, który przysługiwałby im w razie dziedziczenia ustawowego. W sytuacji gdy spadkobierca nie ukończył osiemnastego roku życia lub gdy jest trwale niezdolny do pracy należne roszczenie to 2/3 udziału przysługującego na mocy ustawy. Zapłaty zachowku można dochodzić od spadkobierców testamentowych.

Roszczenie o zachowek może być dochodzone zarówno przez spadkobierców ustawowych, jak i przez spadkobierców testamentowych. Uprawnienie to przysługuje jedynie osobom, które byłyby powołane do spadku z ustawy, czyli w ich przypadku doszłyby do dziedziczenia po spadkodawcy w ramach dziedziczenia ustawowego.

Jak ubiegać się o zachowek?

W pierwszej kolejności warto podjąć rozmowy, które mogą doprowadzić do kompromisowego zakończenia sprawy i zawarcia przez strony ugody w przedmiocie zachowku. Jednak w przypadku braku polubownego rozwiązania sprawy, konieczne będzie wystąpienie do sądu z powództwem o zapłatę. Podkreślenia wymaga, iż roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku ulegają przedawnieniu z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu.